Vị trí huyệt Tý nhu – Vì huyệt nằm ở vùng thịt mềm (nhu) của cánh tay (tý) vì vậy gọi là Tý Nhu (Đtr.14) (Trung Y Cương Mục). 

1. Đại cương

Tên Huyệt: Tên huyệt này có thể hiểu theo cách:

• Vì huyệt nằm ở vùng thịt mềm (nhu) của cánh tay (tý) vì vậy gọi là Tý Nhu (Đtr.14) (Trung Y Cương Mục). Bản dịch Anh và Pháp theo ý này.
• Vì huyệt có tác dụng châm trị cánh tay (tý) bị mềm yếu (nhu), không có sức, vì vậy gọi là Tý Nhu. (Châm Cứu Học Từ Điển)
• Tý là cánh tay trên, Nhu là mặt giữa của cánh tay trên. Huyệt nằm trên chỉ giao nhau của xương cánh tay và biên giới phía trước dưới của cơ tam giác cánh tay đương nối Khúc Trì, Kiên Liêu.

Tên Khác: Bối Nhu, Bối Nao, Đầu Xung, Hạng Xung, Tý Nao.

Xuất Xứ: Giáp Ất Kinh.

Đặc Tính:

+ Huyệt thứ 14 của kinh Đại Trường.

+ Huyệt giao hội của kinh Đại Trường với mạch Dương Duy và kinh Vị.

2. Vị trí huyệt Tý nhu

Xưa: trên khuỷu tay 7th nơi đầu của bắp thịt cánh tay.

Nay: cạnh ngoài hía trước cánh tay, huyệt ở đầu cuối của cơ tam giác cánh tay, trên đường nối huyệt Khúc Trì (Đtr.11) và Kiên Ngung (Đtr.15) .

Vị trí huyệt Tý nhu

Giải Phẫu : Dưới da là đỉnh cơ Delta, bờ ngoài cơ 2 đầu cánh tay, chỗ bám của cơ cánh tay trên vào xương, phía sau là phần rộng ngoài của cơ 3 đầu cánh tay, xương cánh tay.

Thần kinh vận động cơ là nhánh của dây thần kinh mũ, các nhánh của dây thần kinh cơ da và nhánh của dây thần kinh quay.

Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh C5.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Tác Dụng: Thông lạc, minh mục

Chủ Trị: Trị vai đau, cánh tay đau, chi trên liệt, bệnh mắt.

1. Phối cứu Đại Chùy (Đc.14) 100 tráng + Huyệt ở cách Đại Chùy (Đc.14) mỗi bên ngang ra 1,5 thốn, xuống 1 ít, cứu 30 tráng + Nhĩ Thượng + Phát Tế + Phong Trì (Đ.20), cứu theo tuổi, trị anh lựu [bướu] (Thiên Kim Dực).
2. Phối Cường Gian (Đc.18) trị cổ gáy cứng (Tư Sinh Kinh)
3. Phối Trửu Liêu (Đtr.12) trị cánh tay đau không giơ lên được (Tư Sinh Kinh).(Thiên Tông)
4. Phối Kiên Ngung (Đtr.15) trị tay yếu (không có sức), không giơ lên được (Tư Sinh Kinh).
5. Phối Thừa Khấp (Vi.1) + Tinh Minh (Bq.1) trị bệnh về mắt (Châm Cứu Học Thượng Hải).
6. Phối châm Tý Nhu (Đtr.14) xuyên Nhu Thượng + Khúc Trì (Đtr.11) trị cánh tay và vai đau (Châm Cứu Học Thượng Hải).
7. Phối Đại Nghênh (Vi.5) + Thủ Tam Lý (Đtr.10) trị lao hạch (Tứ Bản Giáo Tài Châm Cứu Học)

Châm Cứu: Châm thẳng hoặc châm vào bờ sau – trước xương cánh tay, sâu 1 – 1,5 thốn. Khi bị bệnh về mắt, hướng mũi kim xiên lên phía giữa cơ Delta.

Cứu 3 – 5 tráng, Ôn cứu 5 – 10 phút.

Xem thêm:

• Kiên ngung LI 15 肩 髃
• Ôn lưu LI 07 温 溜

Vị trí huyệt Kiên ngung – Ngung là đầu của xương vai, Kiên là vai, vì vậy gọi là Kiên Ngung. 

1. Đại cương

Tên Huyệt: Ngung là đầu của xương vai, Kiên là vai, vì vậy gọi là Kiên Ngung.

Tên Khác : Biên Cốt, Kiên Cốt, Kiên Tỉnh, Ngung Tiêm, Thiên Cốt, Thiên Kiên, Thượng Cốt, Trung Kiên Tỉnh.

Xuất Xứ: Giáp Ất Kinh.

Đặc Tính:

+ Huyệt thứ 15 của kinh Đại Trường.

+ Huyệt giao hội của kinh Đại Trường với Tiểu Trường và mạch Dương Duy.

2. Vị trí huyệt Kiên ngung

Xưa: Khe hõm cùng vai, khoảng giữa 2 xương, đưa cánh tay lên lấy huyệt ở chỗ hõm.

Nay: Dang cánh tay thẳng, huyệt ở chỗ lõm, phía trước và ngoài khớp mỏm cùng vai và mấu chuyển động lớn xương cánh tay.

Khi điểm huyệt dang cánh tay thẳng, mỏm cùng vai và mẫu động lớn xương cánh tay làm thành hai chỗ hõm. Huyệt ở chỗ hõm nhỏ phía trước, sát bờ trước mỏm cùng vai.

Vị trí huyệt Kiên ngung

Giải Phẫu : Dưới da là khe giữa bó đòn và bó cùng vai của cơ Delta, khe khớp – giữa xương bả vai và xương cánh tay.

Thần kinh vận động cơ là dây thần kinh mũ.

Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh C4.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Hiệu năng : Sơ tán phong thấp ở kinh lạc, thanh tiết hỏa khí ở Dương-minh, thông lợi các khớp, đuổi tà giải nhiệt.

Tác dụng trị bệnh

Tại chỗ, Theo kinh: Trúng phong, liệt nửa người, đau nhức thần kinh hoặc cơ do phong thấp, viêm khớp vai.

Toàn thân: Huyết áp cao, chứng nhiều mồ hôi. Lâm sàng

Chủ Trị : Trị cánh tay và vai đau, khớp vai đau, cơ đau do phong thấp, bán thân bất toại, bệnh ngoài da.

1. Phối Dương Khê (Đtr.5) trị phong chẩn, ban sởi (Châm Cứu Tụ Anh).
2. Phối Đại Trữ (Bq.11) + Phong Môn (Bq.12) + Trung Chử (Ttu.3) trị vai và lưng sưng đau (Châm Cứu Đại Thành).
3. Phối Điều Khẩu (Vi.38) + Hạ Cự Hư (Vi.38) + Linh Đạo (Tm.4) + Ôn Lưu (Đtr.7) + Túc Tam Lý (Vi.36) trị nhũ ung (Loại Kinh Đồ Dực).
4. Phối Khúc Trì (Đtr.11) [đều cứu] trị lao hạch (Cảnh Nhạc Toàn Thư).
5. Phối Bách Hội (Đc.20) + Khúc Trì (Đtr.11) + Phát Tế + Phong Thị (Đ.31) + Túc Tam Lý (Vi.36) + Tuyệt Cốt (Đ.39) để phòng ngừa trúng phong (Vệ Sinh Bảo Giám).
6. Phối Âm Lăng Tuyền (Ty.9) + Khúc Trì (Đtr.11) + Phong Thị (Đ.31) trị phong thấp đau nhức [thống tý] (Trung Hoa Châm Cứu Học).
7. Phối Kiên Liêu (Ttr.14) + Kiên Trinh (Ttr.9) + Nhu Du (Ttr.10) trị khớp vai đau (Trung Quốc Châm Cứu Học Khái Yếu).
8. Phối Khúc Trì (Đtr.11) + Kiên Liêu (Ttr.4) + Kiên Nội Lăng trị khớp vai viêm (Châm Cứu Học Thượng Hải).
9. Phối Dương Lăng Tuyền (Đ.34) + Kiên Liêu (Ttr.4) trị bao khớp dưới xương vai viêm (Châm Cứu Học Thượng Hải).
10. Phối Hợp Cốc (Đtr.4) + Khúc Trì (Đtr.11) trị chi trên liệt (Châm Cứu Học Thượng Hải).
11. Phối Kiên Tỉnh, Khúc Trì trị đau vai cánh.

Phương pháp châm cứu

Châm: Dang tay lên, châm thẳng tới huyệt Cực tuyền 2 – 3 thốn trong điều trị viêm cơ bó đòn, bó cùng, xuôi tay xuống châm mũi kim giữa khớp xương cánh tay, và khớp vai, sâu 0,7 – 1 thốn, tại chỗ có cảm giác căng tức hoặc lan đến quanh khớp vai thì mũi kim hướng ra Kiên Nội- lăng, Kiên liêu, Tam giác cơ mà châm 2 – 3 thốn, có cảm giác căng tức hoặc lan đến quanh khớp vai hoặc như điện giật xuống vùng cánh tay Châm dưới da trong trường hợp tay lệch ra bên ngoài có thể hướng kim ra phía cơ tam giác sâu 2 – 3 thốn. Có cảm giác căng tức ở vùng cánh tay. 2, Cứu 3 – 5 lửa

Châm Cứu : 

• Trị bệnh ở cơ bó đòn và bó cùng : xuôi tay xuống, châm mũi kim giữa khớp xương cánh tay và khớp vai, sâu 0,5 – 1 thốn, khi đắc khí rồi thì hướng mũi kim ra 2 bên (mỗi bên sâu 2 – 3 thốn) cho đến khi có cảm giác như điện giật xuống vùng cánh
• Trị tay lệch ra ngoài thì châm luồn kim dưới da, hướng kim về phía cơ tam giác.
• Cứu 3 – 5 tráng, Ôn cứu 5 – 15 phút.

Ghi Chú : Huyệt này nên châm sâu và kích thích mạnh mới có hiệu quả (Châm Cứu Học Từ Điển). Không nên cứu nhiều. 

Tham Khảo :

Tham Khảo:

1. <<Giáp ất>> quyển thứ 10 ghi rằng: “Trong vai nóng, đau ngón tay cánh tay, dùng huyệt Kiên ngung làm chủ”.
2. <<Thiên kim>> quyển thứ 8 ghi rằng: “Châm một huyệt Kiên ngung thì có thể bắn cung được, Chân Quyền”.
3. <<Đại thành>> quyển thứ 6 ghi rằng: “Kiên ngung chủ trị trúng phong tay chân không cử động được, liệt nửa người, phong nhiệt nóng trong vai, đầu không quay được, vai cánh tay đau nhức, vai yếu, tay không đưa tới đầu, co quắp, phong nhiệt ẩn dưới da, sắc mặt tiều tụy, suy nhược tiết tinh, thương hàn nhiệt chưa dứt, tay chân nóng, các loại bướu cổ”.
4. <<Đại thành>> quyển thứ 9 ghi rằng: “Vai lưng sưng đỏ đau, dùng huyệt Kiên ngung, Phong môn, Trung chử, Đại trữ”.
5. <<Bách chứng phú>> ghi rằng: “Kiên ngung, Dương khê tiêu ẩn phong do nhiệt cực” (Kiên ngung, Dương khê tiêu ẩn phong chi nhiệt cực).
6. <<Đồ dực>> ghi rằng: “Ngày xưa có bệnh phong tý, cánh tay đau yếu sức, không thể cầm cung. Chân Quyền châm vào đó có thể bắn cung. Huyệt này nếu cứu bán thân bất toại dạng phong từ 7 – 40 mồi không thể nhiều hơn, e sợ sẽ teo cơ. Nhưng cứu không phải như châm, nên kiêng cử rượu thịt, năm loại chất cay. Huyệt này chủ về tả nhiệt của tứ chi với Vân môn, Uy trung, Yêu du điều trị như nhau. Huyệt này có sách nói nên châm sâu và kích thích mạnh mới có hiệu quả”. 7. Theo “Kỳ kinh bát mạch khảo” ghi rằng, huyệt Kiên ngung hội của Thủ Dương minh, Thiếu dương, Dương kiều.
7. Căn cứ theo “Đồ đực” ghí huyệt Kiên ngung là hội của Thủ Thái dương, Dương minh, Dương Kiều.
8. Huyệt này có công hiệu sở phong hoạt lạc, thông lợi quan tiết có thể trị được bệnh chứng thuộc kinh của nó và teo cơ ở chỉ trên, đầu rút cũng như bại xuôi ở chỉ trên.
9. Kiên ngưng trong “Thiên kim phương” gọi là Trung Kiến tính, “Ngoại dài” gọi là Biên cốt.
10. “Kiên Ngung + Khúc Trì 2 huyệt là bí pháp trị loa lịch [lao hạch] (Loại Kinh Đồ Dực).

11. Theo “Giáp ất” ghi, huyệt này là hội của Thủ Dương-minh và Dương kiều mạch.
12. Có sách nói không nên cứu quá 14 lửa, vì cứu nhiều tay sẽ nhỏ và yếu.

13. Hai huyệt Kiên ngung, Khúc trì đều thuộc Thủ Dương-minh Đại trường kinh, mà Đại trường là phủ của phế, bởi lẽ ấy nên phép này có đặc hiệu là điều lý được phế khí, nhất là nhờ ở chỗ kim chích tại huyệt Kiên ngung lại để nằm (ngọa châm) nó có tượng thư thông, Khúc trì thì lại chạy bao biến chỗ này qua chỗ khác chứ không cố thủ yên một nơi thành thử tuyên được khí, hành được huyết và khu trục được phong tà. Hai huyệt ấy phối hợp với nhau thật có thể gọi là “châu liên bích hợp”. Hể đối với các khí khách tà nó xâm nhập vào kinh lạc, các thứ bệnh sinh ra vì khí huyết rối loạn mà dùng phép này thì kinh lạc được thư sướng, khí huyết được điều hòa hơn nữa đối với các chứng trúng phong, bán thân bất toại, phong thấp, bảy chứng khí… mà dùng phép này thì lại càng đắc lực. Đó chính là “Một chỗ thông thì toàn chỗ đều thông” vậy. Ngày xưa Trọng Cảnh nói: “Khách khí, tà phong, trúng vào người thì phần đông phải chết”. Nếu biết dự phòng, phép này vào người, hoặc chẳng giảm bớt số người có thể chết vì trúng phong hay sao ?

Vai lưng sưng đỏ đau dùng Kiên Ngung, Phong Môn, Đại Trữ, Trung Trữ (CCĐT) Tả nhiệt ở tứ chi, châm sâu kích thích mới có hiệu quả.(Đồ dực).

Xem thêm:

• Thiên lịch LI 06 偏 历
• Cự cốt LI 16 巨 骨

Vị trí huyệt Cự cốt – Huyệt ở gần u xương vai, giống như một xương (cốt) to (cự), vì vậy gọi là Cự Cốt.

1. Đại cương

Tên Huyệt: Huyệt ở gần u xương vai, giống như một xương (cốt) to (cự), vì vậy gọi là Cự Cốt.

Xuất Xứ: Thiên ‘Khí Phủ Luận’ (TVấn.59).

Đặc Tính:

+ Huyệt thứ 16 của kinh Đại Trường.

+ Huyệt giao hội với mạch Âm Kiểu, nơi kinh Đại Trường qua Đốc Mạch ở huyệt Đại Chùy, trước khi tới rãnh Khuyết Bồn.

2. Vị trí huyệt Cự cốt

Xưa: chỗ hõm giữa 2 xương chéo nhau từ đầu vai vào

Nay: sờ tìm ngoài đầu xương đòn, chỗ đầu vai có hõm. Chỗ lõm giữa xương đòn với gai sống vai.

Vị trí huyệt cự cốt

Giải Phẫu: Dưới da là cơ thang, cơ trên gai.

Thần kinh vận động cơ là dây trên vai của đám rối thần kinh nách, nhánh ngoài của dây thần kinh sọ não số XI và 1 nhánh của đám rối cổ sâu.

Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh C4.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Tác Dụng: Tán uế, thông lạc, giáng khí.

Chủ Trị : Trị bệnh ở khớp vai, lưng, chi trên, lao hạch

1. Phối Tiền Cốc (Ttr.2) trị tay không giơ lên được (Tư Sinh Kinh).
2. Phối Kiên Ngung (Đtr.15) + Nhu Hội (Ttu.13) + Thiên Liêu (Ttu.15) + Tý Nhu (Đtr.14) trị cơ tam giác ở vai sưng đau (Trung Quốc Châm Cứu Học)
3. Phối Khổng Tối (P.6) + Ngư Tế (P.9) + Xích Trạch (P.5) trị ho ra máu (Châm Cứu Học Thượng Hải).
4. Phối Dương Lăng Tuyền (Đ.34) + Kiên Liêu (Ttu.14) thấu Cực Tuyền (Tm.1) trị quanh khớp vai viêm (Châm Cứu Học Thượng Hải).
5. Phối Phong Trì, Huyền Chung trị vai gáy cứng đau.
6. Phối Tý Nhu,, Kiên Tỉnh trị đau nhức vai lưng

Châm Cứu: Châm thẳng hoặc hơi xiên xuống dưới bên ngoài, sâu 0,5 – 1,5 thốn, Cứu 3 – 7 tráng, Ôn cứu 5 – 10 phút.

Tham Khảo:Trong ngực huyết ứ nên dùng huyệt này.

Xem thêm:

• Thiên đỉnh LI 17 天 鼎
• Dương khê LI 05 阳 溪

Vị trí huyệt Thiên đỉnh – Thiên = vùng bên trên; Đỉnh = cái vạc có 3 chân. Huyệt này hợp với huyệt 2 bên nối với Đại Chùy, tạo thành 3 góc, giống cái vạc 3 chân, vì vậy gọi là Thiên Đỉnh.

1. Đại cương  

Tên Huyệt: Thiên = vùng bên trên; Đỉnh = cái vạc có 3 chân. Huyệt này hợp với huyệt 2 bên nối với Đại Chùy, tạo thành 3 góc, giống cái vạc 3 chân, vì vậy gọi là Thiên Đỉnh.

Tên Khác: Thiên Đảnh, Thiên Đính.

Xuất Xứ: Giáp Ất Kinh.

Đặc Tính: Huyệt thứ 17 của kinh Đại Trường.

2. Vị trí huyệt Thiên đỉnh 

Xưa: từ Phù Đột thẳng xuống 1 th, sau Khí Xá 1,5th, từ Khuyết Bồn thẳng lên. Lấy Nhân Nghinh, Khí Xá chia đôi là huyệt Thủy Đột, lùi ra sau 1th là huyệt.

Nay: Nơi gặp nhau của bờ sau bó đòn cơ ức – đòn chũm và đường ngang qua giữa cổ, từ bờ dưới tuyến giáp đo ra 3 thốn.

Vị trí huyệt Thiên đỉnh

Giải Phẫu : Dưới da là cơ bám da cổ, bờ sau cơ ức-đòn- chũm, các cơ bậc thang. Thần kinh vận động cơ là dây thần kinh cơ da cổ, nhánh ngoài của dây thần kinh sọ não số XI, các nhánh của đám rối cổ sâu. Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh C3.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Tác Dụng: Thanh Phế khí.

Chủ Trị: Trị họng viêm, amiđan viêm, lao hạch.

1. Phối Cách Du (Bq.17) + Khí Xá (Vi.11) trị họng viêm (Tư Sinh Kinh). trị họng sưng đau, ăn uống không được (Thiên Kim Phương).
2. Phối Gian Sử (Tb.5) trị mất tiếng (Châm Cứu Tụ Anh).
3. Phối Hợp Cốc (Đtr.4) + Thái Khê (Th.3) + Thừa Tương (Nh.24) +Thiên Dung trị thanh đới bị giai đoạn 1 (Châm Cứu Học Thượng Hải).
4. Phối Khúc Trì, Thiếu Thương trị sưng tắc họng

Châm Cứu: Châm thẳng 0,5 – 1 thốn, Cứu 3 – 5 tráng, Ôn cứu 5 – 10 phút

Tham khảo: Trị tê bại cơ xương lưỡi, bạo câm không nói được

Xem thêm:

• Phù đột LI 18 扶突
• Hợp cốc LI 04 合 谷

Vị trí huyệt phù đột – Phù = giống như 4 ngón tay nằm ngang = 3 thốn; Đột ý chỉ cuống họng. Huyệt ở cách cuống họng 3 thốn, vì vậy gọi là Phù Đột (Trung Y Cương Mục).

1. Đại cương  

Tên Huyệt: Phù = giống như 4 ngón tay nằm ngang = 3 thốn; Đột ý chỉ cuống họng. Huyệt ở cách cuống họng 3 thốn, vì vậy gọi là Phù Đột (Trung Y Cương Mục).

Tên Khác: Phò Đột, Thuỷ Đột, Thuỷ Huyệt.

Xuất Xứ: Thiên ‘Bản Du’ (LKhu.2).

Đặc Tính:

+ Huyệt thứ 18 của kinh Đại Trường.

+ Huyệt đặc hiệu dùng trong trường hợp mất tiếng.

+ 1 trong nhóm huyệt Thiên Dũ (‘Thiên Dũ Ngũ Bộ’ gồm : Nhân Nghênh (Vi.9) + Phù Đột (Đtr.18) + Thiên Dũ (Ttu.16) + Thiên Phủ (P.3) + Thiên Trụ (Bq.12) (LKhu 21, 20).

2. Vị trí huyệt Phù đột

Xưa:Từ má đo xuống 1th, từ Nhân Nghênh ra 1,5th .

Nay:Trên cơ ức đòn chũm, trên đường ngang qua bờ trên sụn giáp trạng, ngang ra 3 thốn.

Vị trí huyệt phù đột

Giải Phẫu : Dưới huyệt là cơ bám da cổ, bó ức và bó đòn của cơ ức-đòn-chũm, các cơ bậc thang, chỗ bám vào xương của cơ góc.

Thần kinh vận động cơ là dây thần kinh cơ da-cổ, nhánh ngoài của dây thần kinh sọ não số XI, các nhánh của đám rối thần kinh cổ sâu.

Da vùng huyệt chi phối bởi tiết đoạn thần kinh C3.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Chủ Trị: Trị bụng đau, tắc tiếng nói, suyễn, ho.

1. Phối Thiên Đột (Nh.22) + Thiên Khê (Ty.18) trị họng khò khè, họng có cảm giác n hư vướng (Thiên Kim Phương). Nhổ bọt nhiều.
2. Phối Hợp Cốc (Đtr.4) + Thiên Đột (Nh.22) trị mất tiếng, khàn tiếng (Châm Cứu Học Thượng Hải).
3. Phối Hợp Cốc, Giáp Xa, Ngoại Quan trị viêm tuyến mang tai.

Châm Cứu: Châm thẳng sâu 0,5 – 1 thốn, Cứu 3 – 5 tráng, Ôn cứu 5 – 10 phút.

Tham Khảo : Thiên ‘Hàn Nhiệt Bệnh’ ghi : “Bị cảm 1 cách đột ngột, khí nghịch lên (làm cho cổ họng và lưỡi) bị cứng : châm huyệt Phù Đột và châm ra máu Thiệt Bản [Phong Phủ]” (LKhu 21, 16).

Xem thêm:

• Hoà liêu LI 19 禾髎
• Tam gian LI 03 三 间

Vị trí huyệt Hòa liêu – Râu ở môi trên có hình giống như cây lúa (hòa); Liêu chỉ khe hở (chỉ Nhân trung), huyệt ở vị trí môi trên lại gần nhân trung, vì vậy gọi là Hòa Liêu (Trung Y Cương Mục).

1. Đại cương  

Tên Huyệt: Râu ở môi trên có hình giống như cây lúa (hòa); Liêu chỉ khe hở (chỉ Nhân trung), huyệt ở vị trí môi trên lại gần nhân trung, vì vậy gọi là Hòa Liêu (Trung Y Cương Mục).

– “Hòa” có nghĩa là không trái với ai, chức năng bình thường.

– “Liêu” có nghĩa là kẽ hở, khe hở . Người xưa quan niệm, chức năng bình thường của mũi là phân biệt mùi thơm thối, của miệng là nếm ngũ vị, của tai phân biệt ngũ âm, của mắt để nhìn thấy ngũ sắc. Châm vào huyệt này có thể phục hồi chức năng của tai, mắt, mũi, miệng trở lại bình thường. Do đó mà có tên Hòa liêu. Đế phân biệt Hòa liêu ở mũi, người ta còn gọi là Nhĩ Hỏa-liêu.

Theo “Y kinh lý giải” ghi rằng: “Hòa liêu, Động mạch ngang dưới tóc trước tai, tai nghe bình thường của âm thanh, là chỗ trống không của nhuệ cột ( Tỉ)”.

Tên Khác: Khẩu Hòa Liêu, Trường Điên, Trường Giáp, Trường Liêu, Trường Tân.

Xuất Xứ : Giáp Ất Kinh.

Đặc Tính : Huyệt thứ 19 của kinh Đại Trường.

2. Vị trí huyệt Hòa liêu

Xưa: dưới lỗ mũi, ngoài huyệt Nhân Trung 0,5th.

Nay: huyệt nằm trên đường ngang qua 1/ 3 trên hoặc 2/ 3 dưới của rãnh nhân trung, cách đường giữa rãnh 0,5 thốn.

Giải Phẫu: Dưới da là cơ vòng môi trên, xương hàm trên. Thần kinh vận động cơ là nhánh của dây thần kinh sọ não số VII. Da vùng huyệt chi phối nhánh dưới hố mắt của dây thần kinh sọ não số V.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Chủ Trị : Trị mũi viêm, dây thần kinh mặt liệt, thần kinh mặt co giật.

1. Phối Đoài Đoan (Đc.27) + Lao Cung (Tb.8) trị chảy máu cam không cầm (Tư Sinh Kinh). (+Thượng Tinh) (+ Ấn Đường, Liệt Khuyết)
2. Phối Nghênh Hương (Đtr.20) + Ngũ Xứ (Bq.5) + Thượng Tinh (Đc.23) trị mũi nghẹt không ngửi thấy mùi (Châm Cứu Đại Thành).
3. Phối Dương Bạch (Đ.14) + Địa Thương (Vi.4) + Khiên Chính + Tứ Bạch (Vi.2) trị thần kinh mặt tê, liệt (Châm Cứu Học Thượng Hải ).(+Giáp Xa, Đầu Duy).

Châm Cứu: Châm thẳng hoặc xiên 0,3 – 0,5 thốn.

Ghi Chú : Cứu huyệt này làm cho mắt bị mờ (Loại Kinh Đồ Dực). Mũi có thịt thừa.

4. Tham khảo

1. <<Giáp ất>> quyển thứ 12 ghi rằng: “Nặng đầu đau hàm lan vào trong tai kêu lùng bùng, dùng Hòa liệu làm chủ”

2: <<Đại thành>> ghi rằng: “Hòa liêu chủ trị đau nặng đầu, đau răng lan tới sưng hàm cổ, trong tau lùng bùng, chảy mũi nước, mặt phong hàn, sưng đau trên chuẩn đầu mũi, lúc lắc thấy lờ mờ, co giật miệng lệch”

3. <<Đồ dực>> ghi rằng: “Cứu vào huyệt này làm mờ mắt”.

4. Huyệt Hòa liêu là nơi hội của 3 mạch Thủ Túc Thiếu dương, Thủ Thái dương.

Xem thêm:

• Nhị gian LI 02 二 间
• Nghinh hương 迎香 LI20

Vị trí huyệt Nghinh hương – Huyệt có tác dụng làm mũi được thông, đón nhận (nghênh) được mùi thơm (hương), vì vậy gọi là huyệt Nghinh hương (Nghênh Hương).

1. Đại cương 

Tên Huyệt: Huyệt có tác dụng làm mũi được thông, đón nhận (nghênh) được mùi thơm (hương), vì vậy gọi là Nghênh Hương.

– “Nghênh” có nghĩa là đón tiếp một cách ân cần.

– “Hương” có nghĩa là mùi thơm.

Huyệt có quan hệ biểu (Phế), lý (Đại trường) cũng là huyệt cuối cùng của đường kinh Thủ Dương-minh Đại trường. Phế có chỗ thông ở mũi, châm vào có tác dụng tuyên lợi tỷ khiếu khôi phục được khứu giác cho nên có tên là Nghênh hương (đón tiếp mùi thơm). Tên Hán Việt khác Xung dương. Huyệt thứ 20 thuộc Đại-trưởng kinh Đặc biệt Hội của Thủ, Túc Dương-minh. Mô tả huyệt

Tên Khác: Nghênh Hương, Xung Dương.

Xuất Xứ : Giáp Ất Kinh.

Đặc Tính :

+ Huyệt thứ 20 của kinh Đại Trường.

+ Huyệt hội của kinh Đại Trường và Vị.

+ Huyệt bên phải thuộc đường kinh bên trái vì 2 đường kinh bắt chéo nhau qua nhân trung.

+ Từ Nghênh Hương có mạch chạy đến góc mắt trong để gặp Túc Dương Minh Vị.

2. Vị trí huyệt Nghinh hương

Xưa: ở trên Hòa Liêu ngoài lỗ mũi 0,5 th

Nay: điểm gặp nhau của đường ngang qua chân cách mũi và rãnh mũi – miệng.

Giải Phẫu : Dưới huyệt là bờ ngoài cơ nâng cánh mũi và môi trên, bờ ngoài cơ nở cánh mũi, và cơ ngang mũi, bờ trong cơ gò má nhỏ và cơ nanh, bờ trên cơ vòng môi.

Thần kinh vận động cơ là các nhánh của dây thần kinh sọ não số VII.

Da vùng huyệt chi phối bởi nhánh dưới hố mắt của dây thần kinh sọ não số V.

3. Tác dụng chủ trị và phối hợp huyệt

Tác Dụng: Thông khiếu, thanh khí hỏa, tán phong nhiệt.

Chủ Trị : Trị các bệnh về mũi, mặt ngứa, mặt phù, liệt mặt (liệt dây thần kinh VII), giun chui ống mật.

1. Phối Hợp Cốc (Đtr.4) trị mặt sưng phù, mắt sưng ngứa, nghẹt mũi do cảm (Châm Cứu ĐạiThành)
2. Phối Hòa Liêu (Đtr.19) + Ngũ Xứ (Bq.5) + Thượng Tinh (Đc.23) trị mũi không ngửi thấy mùi (Châm Cứu Đại Thành).
3. Phối Thính Hội (Đ.2) trị tai ù (Tịch Hoằng Phú).
4. Phối Thượng Tinh (Đc.23) trị mũi nghẹt, không ngửi thấy mùi (Y Học Cương Mục). (+ Nhân Trung)
5. Phối Hợp Cốc, Thuỷ Câu , Nhân Trung trị môi trên sưng (Châm Cứu Huyệt Thủ Sách).
6. Phối Ấn Đường + Hợp Cốc (Đtr.4) trị mũi viêm mạn (Châm Cứu Học Thượng Hải).
7. Châm Nghênh Hương (Đtr.20) xuyên Tứ Bạch (Vi.2) + Nhân Trung (Đc.26) + Đởm Nang (huyệt) + Trung Quản (Nh.12) + Túc Tam Lý (Vi.36) trị giun chui ống mật (Châm Cứu Học Thượng Hải).
8. Châm Nghênh Hương (Đtr.20) xuyên Tỵ Thông + Hợp Cốc (Đtr.4) + Khúc Trì (Đtr.11) + Thượng Tinh (Đc.23) trị xoang mũi viêm (Châm Cứu Học Thượng Hải).

Trị giun chui ống mật : mũi kim hướng đến huyệt Tứ Bạch. Bệnh ở mũi : mũi kim hướng đến huyệt Tỵ Thông.

Châm Châm: ngang để trị giun chui ống mật thì mũi kim hướng tới Tứ bạch, sâu 0,5 – 1 thốn – Khi điều trị bệnh ở mũi thì mũi kim hướng huyệt Tỷ thông sâu 0,5 – 0,8 thốn. Tại chỗ có cảm giác căng đau, chảy nước mắt có khi lan tới vùng mũi.

4. Tham khảo

1. <<Giáp ất>> quyển thứ 12 ghi rằng: “Nghẹt mũi không thông, nghẹt mũi chảy mũi nước, méo miệng, chảy máu cam do có nhọt lở trong mũi, dùng huyệt Nghênh hương làm chủ”.

2. <<Đại thành>> quyển thứ 12 ghi rằng: “Nghênh hương chủ về nghẹt mũi không phân biệt được thơm hôi, liệt, méo miệng, phù ngứa mặt, mặt có cảm giác ngứa như côn trùng bò, môi sưng đau, suyễn khó thở, lệch mũi, polip mũi”. 

3. <<Đại thành>> quyển thứ 8 ghi rằng: ngứa sưng chọn Nghênh hương, Hợp cốc”. 

4. <<Ngọc long ca>> ghi rằng: “Trên mặt có cảm giác như trùng bò dùng Nghênh hương rất hiệu nghiệm” (Diên thượng trùng hành hữu nghiệm, Nghênh hương khả thủ).

5. <<Giáp ất>> ghi rằng: “Huyệt này là hội của Thủ túc Dương-minh”,

6. <<Đại thành>> bảo: “Cấm cứu huyệt này”. Lâm sàng không dùng phép cứu.7. Nghênh hương là huyệt chính để trị các bệnh về mũi. Có tác dụng thanh phế nhiệt, tán phong tà, thông tỷ khiếu. Trên lâm sàng thường dùng để trị nghẹt mũi, chảy máu cam ngứa ngáy và sưng đau màng mắt, tê có cảm giác như kiến bò ở mặt.

Ghi Chú:

Cấm cứu ( Thánh Huệ Phương).

Cẩn thận khi cứu vì da mặt mỏng, dễ bị bỏng.

Tham khảo: Trên m ặt như c/g trùng bò dùng N Hương rất hiệu nghiệm(NLCa).

Xem thêm:

• Hoà liêu LI 19 禾髎
• Thương dương LI 01 商 阳